YAŞAM DÖNGÜSÜNE ÇOMAK SOKMAYAN TASARIM

Y.Mim Çelik Erengezgin

Ben de biliyorum ki yaşam döngüsü denen devinim böyle iddialı yaklaşımları hiç sevmez.. 
Ne demek çomak sokmak ? Çok kötü giden bir şeyler mi var ? Ayrıca, nasıl inandırabiliriz kendimizi yaşam kurgusuna uyum sağlayabileceğimize ?..

Cevaplamak hem kolay hem zor gibi.. Henüz uyum işini beceremediğimiz hemen söylenebilir. Depremde altında kaldığımız hantal ve çürük yapılar !. Pahalı ve kısıtlı enerji !. “Böyle giderse keserim ha !”  tehditleri ve “ne yapalım ! yetmiyor” un arkasına saklanıp nükleer enerjiye davetiye çıkarma !. Yani doğanın dengesini daha çok bozma gayretleri !. Kirlettiğimiz sular ve o sularla büyüyen yiyecekler!. Yok ettiğimiz, gücünü sömürdüğümüz ve artık küstürdüğümüz toprak ana !  Isıtma, soğutma, ulaşım ve haberleşme amaçlı fakat bilinçsizce harcadığımız kaynaklar ve yüksek bedelleri !.. 

İçimizi karartmaya yetecek ne çok şey var görüyorsunuz.. Uyum sağlamaktan çok, sanki işimiz maraza çıkarmak !..Bu sorunlara yol açmayan çözümler bulunamaz mı ? Doğayı tüketmeden, emeğimizin karşılığını israf etmeden yaşamak olanaklı değilmi ?.. 

Yaşam kurgusuna uyum sağlamak bu kadar zor mu ?..

Avustralya yerlileri “Aborjin”lerin bu işi çok başarılı bir şekilde yaptıklarını duymuşsunuzdur. Ama biz kentsoyluyuz adeta. Köylümüzün bile tek rüyası; bir gün kentli olmaktır. O zaman, “terk-i diyar !” masallarına boş verip mevcut koşullarda ne yapabileceğimizi birlikte gözden geçirelim derim. Kişisel ve özel çözümlerden çok, herkesin ulaşabileceği yaklaşımlar, uygulanabilir tasarımlar ve ödenebilir bedeller üzerinde çalışalım...

Böylece, bu tasarımın gerekçesini de biraz lafı uzatarak belirtmiş oldum..

ALANLAR

Toplam kapalı alan net: 110  m2 , duvarlar dahil katlar alanı brüt: 125 m2 , garaj  ve giriş saçağı dahil toplam inşaat alanı: 174m2 dir.  Tabanda, açık oturmalar dahil, ki onlar beton olmak zorunda değildir, düzenlediğimiz toprak yüzeyi 115 m2 dir. Zeminde işgal ettiğimiz kapalı alan ise sadece 67 m2 dir.. 1. kat 45 m2, küçük çatı arası ise 13 m2 dir. Böylece toplam brüt alan 125 m2 etmektedir..

Planlamada ana akslarda 330 cm lik ve yarısı olan 165 cm lik karolaj, modülasyon birimi olarak kullanılmıştır. Kat yüksekliği döşemeden döşemeye 272 cm, ana merdiven basamak yüksekliği 17 cm dir. Çatı eğimi mekanlardan algılanmaktadır.

Planımızdaki duvarlar hariç (net) alanları da şöyle bir sıralayalım :

ZEMİN KAT
Salon : 40.30 m2
Mutfak: 10.24 m2
Tuvalet : 1.73 m2
Giriş holü+merdiven: 7.91 m2
Açık garaj: 15.11 m2
Açık giriş: 3.96 m2

1.KAT
Ebeveyn yatak odası: 13.60 m2
Çocuk odası : 13.39 m2

Yüklük: 3.10 m2
Banyo : 4.08 m2
Gece holü : 3.75 m2

ÇATI ARASI
Çocuk odası: 7.40 m2
Depo: 4.50 m2

Bu plana göre, önden 5 m ve arkadan 5 m bahçe bırakıldığı düşünülürse bitişik nizamda min : 85 m2 si bahçe kalarak toplam 10x20 = 200 m2 arsa bize yetiyor. Yanlarda da üçer metre bahçe bırakılırsa 205 m2 si bahçe kalacak şekilde 16x20 = 320 m2 arsa gereksinimi vardır. 

Mürüvvete endaze olmaz. Arsanız daha büyükse, o daima sizin kazancınız.. Bu arada, terasımızdaki 22 m2 lik toprak alanı da bahçeye katmamız gerektiğini unutmayalım.. 

TASARIM İLKELERİ !..

Doğaya eklenen her kalıcı ürün dengeyi sarsmakta aslında, kabul !.. Biz öyle bir çözüm üretelim ki ölüsü başa bela, dirisi dönüşümsüz olmasın. Doğanın nimetlerini, ona zarar vermeden hayatımıza katsın. Yapımı aylar ayı sürmesin,  bedeli hayatımız olmasın. Doğayla barışık malzemeler kullanalım. Yapı biyolojisi, insanla uyumlu olsun. Manyetik alanlar,  istenmeyen enerjiler evimizden uzak dursun...

Bunlar bir rüya olmak zorunda değil. Akıllı seçimler ve tasarımlar daima uygun seçenekler sunmuştur ve sunacaktır. Buradaki  tasarım,  kapsam yoğunluğu ve kurgusu ile Türkiye’de ilk örnek olacağa benzer !...

Kasım ayında İstanbul’da gerçekleşecek, Yeşilköy CNR “Enerji” fuarına yetiştirilmeye çalışılacak. Muhtemelen fuar alanında iki ay kadar kalacak ve sonra, ona şimdiden talip olan bir üniversite kampüsünde “sürekli bilgilendirme” amacı ile son yerini alacak.

Evin taşıyıcı çatkısı ahşaptır ve çelik birleşim elemanlıdır. Bu yüzden deprem riskinin sıfıra yakın olduğu kolayca söylenebilir.


İzolasyon malzemesi olarak doğal taş yünü kullanılacaktır. Duvar dışları OSB veya ahşap kontrplak ile, iç yüzler yine aynı malzemeler veya alçı plaklarla kaplanabilecektir. Dış duvarlar dış cephe boyası ile boyanacak, dış ve iç mekandan gözüken emprenye ahşaplar ise sadece koruyucu vernik ile kaplanacaktır. Ahşap karkas arası boşlukların, özellikle zemin katta ; harman tuğlası ya da kerpiç dolgu olması alternatifi daima vardır.

Anonim sahipler göz önüne alınarak, çağdaş bir mimari yaklaşım ile fakat genel bir estetik çizgide tasarlandı. Tasarım ve seçilen ahşap konstrüksiyon, kişiye özel çözümlere daima müsait olduğu gibi, yapı alanını büyütme taleplerini de teknik kurguyu etkilemeden yerine getirmek mümkün olacaktır.

Zemin betonunda bırakılmış ankraj elemanları ile  tamamen ahşap bir imalat,  çok kısa sürelerde montaj ve teslim olanağı sağlayacaktır. Özel koşullarda, beton temel pabuçları üzerinde zeminden koparak, sadece ahşap döşeme ile montaja başlamak da mümkündür.

Eve,  kapıya kadar terasla örtülü bir açık mekandan girilir. Bölge ve mevsim koşulları gerektirdiğinde bu bölüm kolayca ikinci bir kapı ile korunaklı bir rüzgarlığa dönüşebilir.

Bir araçlık garajın iki yanı açıktır. Planlamanın kolaylığı ile bu mekan kapalı bir garaja çevrilebilir. O takdirde giriş holüne bir kapı açılarak kapalı alan ilişkisi sağlanabilir. Grup yerleşimlerde araçlara ayrı bir yer temini halinde ki temenni edilen daima budur, o zaman bu mekan örtülü bir açık alan ya da kapalı bir hobi veya çalışma odasına dönüşebilecektir.

Alanlar hesabında işaret ettiğimiz gibi, arsanın çok zorlaması halinde bu planlama bitişik nizam yerleşime de cevap verebilecektir. Çünkü genel aydınlatma kuzey-güney aksında çözülmüştür. Panellerin ve oturma odası serasının yönü güney kabul edilmiştir. Kuzeyde, girişin solunda, yatak odasının örttüğü gölgeli alan, sıcak yaz günlerinin serin terası olacaktır. Burada, 11.20 m2 lik bir açık oturma yeri vardır.

Yemek odasının önündeki güneye bakan zemin terası  ise, emprenyeli ahşap pergola ile bitmektedir.  Böylece, çocuk odasının  çatı uzantısı ile kısmen örtülen, 18.20 m2 lik, yemek yenen ve oturulabilen geniş, gölgeli bir dış mekan elde edilmiş olmaktadır.

Yağmur suyu, yer altı deposunda saklanarak ev arıtmasından elde edilen su ile birlikte bahçe sulamasında kullanılacaktır.  Zeminde muhtemelen kaybedilecek bitkisel toprağın bir kısmı terasa 25 cm kalınlığında serilecek, böylece kısıtlı arsa koşulları söz konusu olduğunda küçük bir sebze bahçesi olanağı sağlanacak,  bu arada toprağın ısı izolasyon değerinden de yararlanılmış olacaktır.

Yatak odaları katında, çatı eğiminin ve kolektör yüzeyinin doğurduğu yüksekliğin iki amaçla kullanılması öngörülmüştür. Güney bölümü, yine odadan çıkan bir merdivenle bir çocuk için yatak ve çalışma masası ile kitaplığını koyabileceği bir mekan olarak değerlendirilmiş, arka tarafı ise  doğal akış sağlayan soğuk su ve güneş kolektöründen gelen sıcak su için depo olarak kullanılmıştır. Genel prensip olarak, çatının güney uç noktasının bile yüklük olması örneğindeki gibi, hiçbir hacmin boşuna inşa edilmemiş olmasına dikkat edilmiştir.


ISITMA, SOĞUTMA

Güney cephesinde oturma alanına eklenen sera bölümünde, Tromble duvarı denilen, ısının baca etkisi ile yukarı doğru hareketini sağlayan camlı beton bölme vardır. Bölmenin camlı olma zorunluluğu yoktur. Burada tasarım gereği, görselliği sağlamak için bu çözüm üretilmiştir. 

Altta iç mekana bırakılan delikten giren, güneşin etkisi ile ısınıp yükselen sıcak hava üstteki iç menfezden tekrar eve dönerek mekanın süratle ısınmasını sağlayacaktır.


Eğer üstteki dış menfez açılır,  içteki kapanırsa, bu defa baca etkisi ile sürüklenen hava, kuzey cephesinden alınan serin havayı içeri çekecek, böylece mekanın serinlemesini sağlayacaktır.

Yaz geceleri dış hava soğuduğunda dış menfez kapalı ise yukarıdan giren sıcak iç hava cam yüzeyde soğuyarak aşağıdaki menfezden mekana yine geri  dönecektir.Böylece güneşin, yaz-kış, mekanı iklimlendirmesi sağlanmış olmaktadır.

Sera bölümünün cam tavanında ise ışık sensörlü dış perde ile güneş kontrolü yapılacaktır.

Güneş kolektörlerinde ısınan su sadece kullanım suyu olmanın ötesinde, döşemeden ısıtmaya takviye olarak kullanılacaktır. Bu amaçla sıcak su, yeraltındaki çakıl deposundan geçirilerek 
sıcaklığın geceye taşınması sağlanacaktır. Isı pompası (heat pump) ile ısıtma ve soğutma ihtiyacı dengelenecektir.

Merdiven altı üç farklı şekilde değerlendirilmiştir. Sahanlığın ilk bölümü odunluk, ikinci bölümü şömine, yukarı çıkan kolun altı ise wc dir. Şömine bacasının yanındaki sıcak hava sirkülasyon bacası  ısınan havayı üst kattaki yatak odasına ve ara kata taşımaktadır. Üçüncü baca wc havalandırma,dördüncü ise mutfak duman bacasıdır. Çocuk yatak odası ve  gece holü, salona komşu olan duvarda bırakılacak menfezle, aşağıda ısınan ve soğuyan havayı  kontrollü olarak kullanabilecektir.

ELEKTRİK ENERJİSİ

İki katlı bölümün 45 derece eğimli güney çatısında 16 adet 85 watlık güneş paneli ve dört adet güneş kolektörü vardır. Bu sayıların, bölge  koşullarına göre arttırılabilmesi için altı kolektörlük çatı rezerv alanı mevcuttur. 1.5 KW lik rüzgar türbini ile birliktoplam günlük yaklaşık 10 kWh  lık elektrİk üretimi evin tüm gereksinimini karşılamaktadır. Gece konumunda gündüz dolan aküler devreye girmekte ve kesintisiz enerji sağlanmaktadır.

Genel bir bilgi olarak şu söylenebilir. Mevcut elektrik şebekesine 2 km uzaklıkta  iseniz, enerjiyi güneş ve rüzgardan elde eden sistem daima daha akıllıca olmaktadır. Yani yatırım maliyeti  başa baştır.

Elektrik var ise,  iyi bir rüzgar veriminin türbinin en çok üç yıl , sadece güneş panelinin, azami sekiz ila on yıl içinde kendisini amorti ettiğini düşünmek gerekir.. Mevcut elektriğin sürekli pahalılaşan ücreti ve kesilme rizikoları göz önüne alındığında, nerdeyse tamamen bakımsız ve bedava bir enerji siteminin avantajı ortaya çıkmaktadır.Ayrıca temiz enerji kaynakları kullanarak, sizin için doğal kaynakların sömürülmesini engellediğiniz için farklı bir mutluluk duyacağınız kuşkusuz..

ARAÇ, GEREÇ VE MALZEMELER

Mutfakta, banyo, tuvalet ve diğer tüm mekanlarda kullanılan tesisat gereksinimleri,  doğal ürünlere , en az enerji ile en çok iş üretebilen ev aletlerine öncelik verilerek seçilecektir.. Manyetik alanları önlemek için tüm elektrik tesisatı metal kılıflı borulardan geçirilecek ve sistemin tümü ayrıca topraklanacaktır.

Evlerde, elektriğin önemli bir bölümünü aydınlatma araçları ve buzdolabı tüketmektedir.  O yüzden tüm evde,  gün ışığı kalitesinde ışık veren tasarruflu ampuller ve düşük enerji tüketimli soğutma araçları kullanılacaktır.

Çamaşır ve bulaşık makineleri ile normal musluklardaki aşırı su tüketimini önlemek için de özel su başlıkları kullanılacaktır. Böylece, hava miktarı arttırılmış fakat basıncı düşürülmemiş su konforu sağlanarak tasarruf elde edilmiş olacaktır.

Ahşap koruyucuları, doğal ürünlerden seçilecek, sağlığa zararlı olduğu kuşkusu taşımayan boya ve vernikler kullanılacaktır. Pencerelerde ısı cam kullanılacaktır. Doğramaların tümü ahşaptır.  Islak zeminler ve açık alanlar hariç tüm mekanlarda zemin kaplaması ahşap olacaktır.

TASARIMDAN BEKLENEN


Bu tasarımın, sponsor firmalar aracılığı ile içinde yaşanabilir eve dönüşmesinin ilk amacı eğitimseldir.. Mimaride ekolojik ve biyolojik yaklaşımın,  temiz enerji kaynaklarının kendimize yetebileceğinin, insan hayatını ve sağlığını koruyacak bilinen yöntemlerin uygulanabilir olduğunun gösterilmesi; ilk amaçtır.. O yüzden örnek ev olarak, araştırma hizmetlerinde kullanılmak üzere bu konunun takipçilerine daima açık mekan olmak için sürekli bir işlev kazanacaktır..

Talep varsa ticari dönüşüm elbette olacaktır. Üretim sürecini etkileyen tüm sorunlar, modelin inşası sırasında bire bir çözülmüş olacak, böylece bu ya da benzeri tasarımların süratle hayata geçirilebilme olanağı güç kazanacaktır..

Gönül ister ki  açılan bu yoldan birçok meslektaşımız ve yatırımcı firma geçmek istesin. Böylece belki de “milenyum” yutturmacası ile önümüze konan ; enerji sömüren, doğal kaynakları tüketen, insanın varoluş ilkelerine tamamen aykırı ve belki de sadece görsel zevke hitabeden “ekoloji ve biyolojiye uyumsuz” mimari çılgınlıklardan  vazgeçeriz.

Henüz başında bulunduğumuz yeni bin yıla asıl yakışanın; doğal kaynakları insafsızca tüketmek değil, adeta kentli bir “aborjin” ruhu ile özenle yaklaşarak “saygı ile almak” ve en azından “bulduğu gibi bırakmak” olduğunu anlarız..


ÇA+BA Tasarım Sanat Uygulama Ltd.Şti.
             Ürünlü Köyü –BURSA

Tel      : 224 – 496 10 12 
Faks    : 224 – 496 10 67
web     : erengezgin.org
e-mail  : cabatasarim@tnn.net